5.1Mediacje przedsądowe
Médiations pour éviter un procès

  • Jak można rozwiązywać sprawy sporne dotyczące zatrudnienia?

    Konflikty dotyczące praw i obowiązków związanych z pracą, powinny byćmożliwe do rozwiązania na drodze mediacji, bez konieczności zwracania się do sądu pracy.

    Pierwszą instytucją, do której powinien zwrócić się pracownik po pomoc prawną to inspekcja pracy – Inspection du travail. Porady udzielane są telefonicznie, mailowo, lub można zgłosić się na rozmowę.

  • Czy urzędnik państwowej inspekcji pracy ma możliwości, aby rozwiązać spór z pracodawcą?

    Rola inspektora pracy polega na informowaniu i wskazaniu procedury rozwiązania konfliktu.

    Ma on również prawo skierować pismo do pracodawcy z poleceniem uregulowania sprawy, jeżeli uzna roszczenia pracownika za uzasadnione.

    Inspektor może także udać się do zakładu pracy, by sprawdzić osobiście okoliczności konfliktu.

  • Gdzie pracownik może się dowiedzieć o właściwej dla niego placówce inspekcji pracy?

    Adres placówki inspekcji pracy właściwej dla danego zakładu, powinien być wywieszony na tablicy informacyjnej, w miejscu dostępnym dla pracowników firmy.

    Wykaz wszystkich placówek (répertoire des sections d’inspection du travail) znajduje sie na stronie internetowej www.direccte.gouv.fr

  • Jakie instytucje we Francji udzielają bezpłatnych porad prawnych?

    We Francji udzielają bezpłatnej pomocy w procedurach administracyjnych i prawnych:

    • państwowe inspekcje pracy (Inspections du travail);
    • jednostki porad prawnych (Maisons de justice et du droit) ;
    • regionalne centra dostępu do porad prawnych (Centres départementaux
      d’accès au droit) ;
    • punkty informacji i konsultacji prawnych i społecznych (Points accès au droit PAD);
    • urzędy miasta (mairies), a także niektóre sądy.

    W Paryżu, z inicjatywy Izby Adwokackiej i Merostwa miasta Paryża oraz stowarzyszenia Droit d’urgence, jest realizowany projekt Bus de la solidarité.

    W autobusie przemieszczającym się po mieście, adwokaci udzielają bezpłatnych porad prawnych. Autobus zatrzymuje się w oznaczonych miejscach w Paryżu, w konkretnym dniu, o stałych godzinach.

    Szczegółowe informacje:

    www.paris.fr/pratique/aide-juridique-gratuite/lieux-d-infos-et-d-orientation/bus-de-la-solidarite-et-autres-lieux-d-aide-aux-plus-demunis/rub_6919_stand_29367_port_15788

  • Uwaga

    Polisy ubezpieczeniowe mogą uwzględniać również porady prawne.

5.2 Sąd pracy
Conseil de prud’hommes

We francuskim sądzie pracy (Conseil de prud’hommes) sędziami są przedstawiciele pracowników i pracodawców, wybierani na 5 lat.

Procedura w sądzie pracy jest darmowa.

Do sądu pracy może złożyć pozew zarówno pracownik jak i pracodawca.

Sąd pracy rozstrzyga spory indywidualne między pracownikiem a pracodawcą o roszczenia ze stosunku pracy.

Spory zbiorowe, np. zwolnienia grupowe z przyczyn ekonomicznych rozstrzygane są przez sądy powszechne.

  • Czy w sądzie pracy należy stawić się osobiście?

    Co do zasady, obie strony sporu powinny stawić się osobiście przed sądem pracy. Każdy ma prawo stawić się z osobą uprawnioną, doradcą, lub powołać pełnomocnika.

    Doradca może pomagać, przedstawić sprawę w imieniu strony, natomiast pełnomocnik jest konieczny, jeżeli obecność strony jest niemożliwa. Przyczyna nieobecności musi być poważna i udokumentowana, np. stan zdrowia, przebywanie w znacznej odległości w sensie geograficznym, przeszkody zawodowe. Sędziowie sądu pracy decydują, czy okoliczności nieobecności są uzasadnione. Zgłoszony pełnomocnik musi posiadać pisemne upoważnienie, chyba, że jest nim adwokat.

    Doradcą lub pełnomocnikiem może być:

    • pracownik lub pracodawca danego zakładu pracy bądź z tej samej branży;
    • delegat organizacji związkowych (nawet, jeżeli strony nie należą do związków zawodowych);
    • współmałżonek lub osoba pozostająca w związku partnerskim;
    • ojciec, matka lub reprezentant prawny młodocianego;
    • adwokat.

    Sąd pracy wymaga, aby osoby uwierzytelniły swój status.

  • Uwaga

    Najlepiej powierzyć prowadzenie sprawy profesjonaliście, ponieważ przedsiębiorstwa są prawie zawsze reprezentowane przez adwokata.

  • Czy obywatel polski ma prawo ubiegać się we Francji o pomoc prawną
    z urzędu ?

    Do pomocy prawnej z urzędu, we Francji ma prawo każda osoba mieszkająca na stałe i legalnie (habituellement et régulièrement) w tym kraju pod warunkiem, że jej średnie miesięczne dochody w poprzednim roku kalendarzowym (obliczane bez zasiłków rodzinnych i pewnych świadczeń socjalnych) nie przekroczyły określanego corocznie progu.

    Pod pewnymi warunkami, Polak może zwrócić się do francuskiego sądu z wnioskiem, o przydzielenie adwokata z urzędu. Należy złożyć wypełniony druk Cerfa n°12467*01 (demande d’aide juridictionnelle), deklarację o wysokości zarobków i inne wymagane dokumenty, w biurze pomocy prawnej właściwym dla sądu (bureau d’aide juridictionnelle compétent). Adwokat z urzędu może być przydzielony przez sąd. Można również wybrać go samemu. Należy wówczas dołączyć do dokumentów jego pisemną zgodę, na reprezentowanie nas w sądzie.

  • Czy osoba, która pracuje nielegalnie, może złożyć pozew w sądzie pracy?

    Pracownik zatrudniony nielegalnie może złożyć pozew przeciwko pracodawcy oraz zażądać odszkodowania. Tylko pracodawca może być ścigany za nielegalne zatrudnianie pracowników. Jeżeli sąd potwierdzi nielegalną pracę, pracodawca będzie musiał wypłacić pracownikowi zaległą pensję i odszkodowanie w wysokości 6-miesięcznych poborów. Sam zaś może być skazany na 3 lata więzienia i 45 000 € kary grzywny.

    Jeżeli pracownik umówił się z pracodawcą, że będzie pracował bez zadeklarowania czyli potocznie mówiąc „na czarno”, by dzięki temu otrzymywać świadczenia socjalne, do których nie miałby prawa, gdyby był zadeklarowany, to będzie musiał zwrócić pieniądze właściwym instytucjom i zapłacić grzywnę.

  • Jakie spory rozstrzygane są w sądzie pracy?

    Sądowi pracy podlegają spory pomiędzy pracownikiem i pracodawcą dotyczące:

    • wynagrodzenia za pracę, wypłacenia premii i innych dodatków, np. godzin nadliczbowych;
    • pracy niedeklarowanej;
    • wypowiedzenia umowy o pracę, np. wypowiedzenie pracy w trybie dyscyplinarnym;
    • kar dyscyplinarnych;
    • dokumentów administracyjnych, np. niewydanie świadectwa pracy i zaświadczenia dla urzędu pracy;
    • urlopów płatnych i dni wolnych od pracy, np. niewypłacenie wynagrodzenia za urlop lub niepoprawne wyliczenie należności;
    • czasu pracy;
    • przestrzegania przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy.
  • Uwaga

    Sąd pracy rozpatruje również skargi o dyskryminacje i mobbing np. pomiędzy pracownikami.

  • Kto w sądzie pracy ma obowiązek udowodnienia faktu?

    Zasadą wsądzie pracy jest, że strona, która występuje z pozwem, musi udowodnić słuszność swoich roszczeń. Pozwany ma prawo przedstawić dowody świadczące, że oskarżający nie ma racji.

    Do pracownika należy np. przedstawienie dowodów o istniejącym stosunku pracy albo o przepracowanych godzinach nadliczbowych.

    W przypadku oskarżenia o bezpodstawne zwolnienie dyscyplinarne, obowiązek wskazania dowodów spoczywa na pracodawcy.

    Tak samo w przypadku roszczenia dotyczącego niewypłaconych wynagrodzeń, pracodawca musi udowodnić, że dokonał wypłaty.

  • W jaki sposób pracownik może udowodnić swoje racje
    przed sądem?

    W sądzie pracy wszystkie dowody są dopuszczalne: pisemne oświadczenia świadków, dowody (pisemne) z przesłuchań świadków, mail-e, sms-y, video, nagrane rozmowy telefoniczne, fotografie, itp.

    Pisemne oświadczenia świadków muszą być napisane ręcznie, wg wzoru, który znajduje sie na stronie Ministerstwa sprawiedliwości w formularzu cerfa 11527*02. Autor oświadczenia musi dołączyć do dokumentu kopię swojego dokumentu tożsamości.

    Przedstawienie sądowi fałszywego oświadczenia jest karane rokiem pozbawienia wolności i grzywną w wysokości 15 000 €.

  • Uwaga

    Sąd pracy nie przesłuchuje świadków. Orzeczenia sądowe są wydawane na podstawie pisemnych dowodów i przedstawionych dokumentów.

  • W ciągu jakiego czasu można wystąpić z roszczeniem
    ze stosunku pracy?

    Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem:

    • 6 miesięcy w sprawach dotyczących błędnego rozliczenia końcowego w związku z ustaniem stosunku pracy (solde de tout compte), jeżeli pracownik podpisał rozliczenie, a 3 lat, jeżeli nie podpisał takiego dokumentu;
    • 2 lat w sprawach związanych z rozwiązaniem umowy o pracę;
    • 2 lat w sporach dotyczących zapisów w umowie o pracę innych niż zapłata wynagrodzenia;
    • 3 lat w sporach dotyczących wynagrodzenia (niezapłacone wynagrodzenia,
      godziny nadliczbowe, premie);
    • 5 lat w sprawach dyskryminacji i mobbingu.
  • W jaki sposób obliczyć bieg przedawnienia?

    Termin wymagalności roszczenia to data, od której liczy się bieg przedawnienia. Oznacza to, że terminem wymagalnym jest np. dzień płatności określony w umowie. Czas bez wypłacenia należności po tej dacie, to bieg przedawnienia.

  • Jak się zachować w sytuacji bezprawnego zwolnienia z pracy
    lub niewypłacenia pensji, należności za godziny nadliczbowe
    czy płatny urlop?

    W przypadku takiej sytuacji można udać się do adwokata, który poprowadzi sprawę lub samodzielnie wnieść ją do sądu pracy, wypełnić odpowiedni formularz (demande de saisine du Conseil de prud’hommes) i złożyć go w sekretariacie sądu (greffe du Conseil de prud’hommes) albo wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

    Pozew(Demande de saisine du conseil) musi zawierać:

    • dokładne dane osoby składającej pozew;
    • dane osoby pozwanej;
    • uzasadnienie pozwu (na przykład odwołanie pracownika od wypowiedzenia umowy o pracę oraz o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie);
    • uzasadnienie żądania;
    • podanie dokładnej kwoty oczekiwanego odszkodowania.
  • Który sąd pracy jest właściwy do rozpatrywania sporu?

    Odwołanie należy złożyć w sądzie pracy właściwym dla miejsca pracy, siedziby przedsiębiorstwa lub adresu pracownika, jeżeli pracuje on w domu.

  • Jakie są etapy procedury sądowej w sądzie pracy?

    Etap 1. Złożenie pozwu(Dépôt de la demande).

    Etap 2. Postępowanie pojednawcze (conciliation), czyli próba podjęcia ugody i ustalenia wysokości odszkodowania przed dwuosobowym składem orzekającym
    (1 wybrany pracownik i 1 wybrany pracodawca).

    Etap 3. Rozprawa sądowa (jugement) przed czteroosobowym składem orzekającym (2 wybranych pracowników i 2 wybranych pracodawców).

    W przypadku równego rozkładu głosów w trakcie głosowania nad orzeczeniem, sprawa jest ponownie rozpatrywana, tym razem w obecności i pod przewodnictwem sędziego zawodowego juge départiteur.

  • Czy można odwoływać się od decyzji sądu pracy?

    Od decyzji sądu pracy przysługuje odwołanie (appel), jeżeli roszczenia są wyższe niż 4000 €. W takim wypadku odwołanie od orzeczeń sądu pracy rozpatrywane jest przez sąd apelacyjny (cour d’appel).

    Jeżeli przedmiot sporu ma wartość poniżej 4000 €, istnieje możliwość odwołania się do sądu kasacyjnego. Sprawę o kasację musi prowadzić adwokat (avocat a la Cour de cassation).

  • Jakie spory mogą być rozstrzygane przez sąd pracy w trybie przyspieszonym
    (procédure de référé) ?

    Procedura przyspieszona dotyczy sporów, w których roszczenia są ewidentne np. brak wydania zwolnionemu pracownikowi odcinków wypłaty, zaświadczenia do urzędu pracy lub świadectwa pracy. W trybie przyspieszonym można rozstrzygać także wnioski o przywrócenie do pracy, niewypłacone wynagrodzenie itp.

    Sąd może nakazać natychmiastowe przywrócenie do pracy, wypłatę zaległego wynagrodzenia, wydanie dokumentów pracy itp.

    Regulacje dotyczące prawa francuskiego dostępne są na stronie:

    www.justice.gouv.frorazwww.legifrance.gouv.fr

    5.3 Praca niedeklarowana
    Travail dissimulé

  • Jakie formy pracy zarobkowej nazywane są pracą „na czarno”?

    Praca nielegalna, potocznie nazywana pracą „na czarno” to:

    • praca zupełnie niezadeklarowana – pracodawca nie zgłasza pracownika do ubezpieczenia społecznego URSSAF (odpowiednik polskiego ZUS) lub do MSA (odpowiednikpolskiego KRUS) i nie odprowadza składek na jego ubezpieczenie;
    • praca w części zadeklarowana – pracodawca zgłasza pracownika do ubezpieczenia społecznego URSSAF jedynie na część uzgodnionych godzin pracy, tych określonych w umowie pisemnej;
    • praca niezgłoszona przez bezrobotnego zarejestrowanego w urzędzie pracy.
  • Jakie konsekwencje dla pracownika powoduje praca „na czarno”?

    Pracownik nie ponosi odpowiedzialności karnej za to, że wykonuje pracę nielegalną. Zgłoszenie pracownika do URSSAF-u lub MSA należy bowiem do obowiązków pracodawcy.

    Osoba pracująca nielegalnie:

    • nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych;
    • nie ma zaliczonego okresu nielegalnego zatrudnienia do stażu pracy branego pod uwagę przy obliczaniu emerytury;
    • może być ukarana przez urząd skarbowy, jeżeli w czasie kontroli okaże się, że wpłacała na swoje konta bankowe gotówkę lub czeki pochodzące z nielegalnej pracy i nie deklarowała tych dochodów;
    • w przypadku pobierania nienależnych świadczeń socjalnych z CAF-u będzie musiała je zwrócić, a także ponieść konsekwencje składania fałszywej deklaracji o wysokości zarobków;
    • jeżeli otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, będzie musiała zwrócić otrzymane kwoty i zostanie skreślona z listy poszukujących pracy w Pôle emploi.
  • Uwaga

    Za oszukiwanie CAF grozi kara grzywny do 15 000 € oraz rok pozbawienia wolności.

  • Jakich konsekwencji może spodziewać się pracodawca, u którego osoby pracują nielegalnie – „na czarno”?

    Pracodawcy – osobie fizycznej (personne physique) – grozi kara grzywny w wysokości 45 000 €, kara ograniczenia lub pozbawienia wolności do 3 lat, a 75 000 € i 5 lat pozbawienia wolności, jeżeli pracuje osoba niepełnoletnia, tj. między 16. a 18. rokiem życia.

    Pracodawcy – firmie (personne morale) – grozi kara grzywny w wysokości 225 000 €.

    Dodatkowo: konfiskata narzędzi pracy, zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez 5 lat, konsekwencje skarbowe, a także zakaz uczestnictwa w zamówieniach publicznych.

  • Czy pracownikowi zatrudnionemu nielegalnie należy się odszkodowanie od pracodawcy?

    Pracownikowi zatrudnionemu nielegalnie, należy się odszkodowanie w wysokości 6 miesięcznych wynagrodzeń oraz dodatkowo rekompensata związana z zerwaniem stosunku pracy. Jest to możliwe pod warunkiem, kiedy pracownik był przekonany o legalności swojej pracy i potrafi to udowodnić (np. posiada umowę o pracę, ale nie ma odcinków wypłatylubodwrotnie) oraz wtedy, kiedy nie wyraził zgody na pracę nielegalną i domagał się bezskutecznie zarejestrowania w URSSAF
    (list wysłany do pracodawcy, pisemne oświadczenia świadków).

  • Czy niezadeklarowany pracownik może wystąpić do sądu pracy przeciwko pracodawcy o niewypłacenie wynagrodzenia?

    Pracownik może pozwać pracodawcę z powodu niewypłaconego wynagrodzenia za nielegalną pracę. Musi jednak udowodnić przed sądem, ze istniał stosunek pracy.

    Dowodami mogą być e-maile od pracodawcy, pisemne oświadczenia potwierdzające obecność w pracy, karta wstępu na budowę i inne.

  • Jakie prawa ma pracownik zatrudniony nielegalnie, w sytuacji kiedy ulegnie wypadkowi przy pracy?

    Poszkodowany w wypadku przy pracy, chociaż zatrudniony nielegalnie, korzysta z takich samych praw jak pracownik zadeklarowany i ubezpieczony. Koszty leczenia, rekonwalescencji oraz wszelkie świadczenia w związku z wypadkiem w pracy lub chorobą zawodową, muszą zostać wypłacone pracownikowi przez ubezpieczenie społeczne. Wydatki te pracodawca jest obowiązany zwrócić ubezpieczalni.